Ga naar de inhoudsopgave

Geschiedenis

Harmonie

Op zondag 15 februari 1925 kwamen enkele rijpere vooraanstaande familievaders samen bij Servaes Raedts (café bij VO) in de Bampstraat ( het huis nu bewoond door Hubert Hamers).

Pastoor Jan Kuypers, in 1924 op 52- jarige leeftijd in Val-Meer aangekomen, was afkomstig van Opoeteren. In de volksmond sprak men van het rood pastoorke.
Onder zijn impuls werd op zondag 15 februari de eerste aanstoot gegeven. De boerengilde, de werkliedenbond en de Vlaamse oud-strijders van 1914-1918 hadden gehoor gegeven aan hun proost en de zangmaatschappij “Kunst en Vermaak” kreeg een nieuwe doelstelling.

Dit mocht natuurlijk niet officieel, want de toenmalige geestelijke leiding liep niet hoog op met de Vlaamsgezindheid van zijn priesters.

Door Eustache Vanderstraeten, architect uit Val-Meer, werd de eerste samenkomst met de zangsociëteit “Kunst en Vermaak” georganiseerd in het lokaal van Jozef Monard aan de Rechtstraat, waar de “roden” (toen zo genaamd) in een klein zaaltje met hun zangclub onderdak vonden.

Renier Nivelle uit de Rechtstraat en Jozef Savenay, beiden uit de zangvereniging, brachten de jeugd en de oudere amateurs hun eerste noten bij. Stilaan en na veel samenspraak, kwam een nieuwe maatschappij tot stand “met de betrachting naar de verwezenlijking der leuze << Voor godsdienst en ons recht>>”.

Op 7 januari 1926 werd de toenmalige sociëteit voor zang onder de naam “Kunst en Vermaak” overgenomen door de katholieke harmonie “De Gildebroeders van Fall-Mheer”.

Bij akte van stichting werd voor de notaris Meester Leonard Truyens uit Sichen-Sussen-Bolder, op 7 januari 1926, ten huize van Servaes Raedts (café bij VO), in de Bampstraat, de stichtingsakte verleden.

7 januari 1926 was een donderdag en na het opstellen van de akte werd er natuurlijk tot in de late uurtjes gevierd.

Uit de stichtingsakte vernemen wij het verschijnen van:
Jozef Monard, landbouwer; (erevoorzitter)
Eustache Vanderstraeten, aannemer; (voorzitter)
Servaes Raedts, schrijnwerker; (ondervoorzitter)
Evrard Kerkhofs, landbouwer; (schatbewaarder)
Hendrik Onclin, gemeentesecretaris; (secretaris)
Evrard Palmans, burgemeester; (bestuurslid)
Jean Tilkin, landbouwer; (bestuurslid)
Rene Vossen, landbouwer; (bestuurslid)
Henri Rosias, leiendekker; (bestuurslid)
Henri van Com, bediende. (bestuurslid)
Leden vanaf het eerste uur waren naast de al genoemde Rene Nivelle en Jozef Savenay o.a.: Alois Hamers, Arnold Jackers, Jan Hennus, Jan Palmans ,G. Huls Paulinus Tilkin, Rene Mertens, Hugo Monard, Arnold Smeets, Jozeph Coenegracht, Paul Jans, (vaandeldrager) George Onclin. De laatste nog in leven zijnde muzikanten die er van het begin bij waren zijn Mathieu Reynaerts (clarinettist ), Jozef Smeets (saxofoon bariton) en Koenraad Leben (bugel).


Het eerste voorstel van het rood pastoorke was het oprichten van een trompetterkorps. Echter, na een geldinzameling bij de sympathiserende bevolking was er tot ieders verbazing zoveel geld opgehaald dat het complete instrumentarium voor een harmonie aangekocht kon worden.

Nog in het voorjaar van 1925 werden de instrumenten besteld bij de firma De Vries in Lier. De instrumenten werden met de trein vervoerd van Lier naar Tongeren, waar Alois Hamers ze ophaalde met paard en kar.

Heel Fall-Mheer stond op zijn kop want, wat niemand had durven dromen, was geschied.

De kwetsende houding aan de IJzer door Waalse officieren werd door de Vlaamse soldaten als vernederend ervaren en vele jonge dorpsgenoten vonden de meer Frans- gezinde plaatselijke fanfare niet de juiste weergave van hun gevoelens en sympathieën.

Door Vanderstraeten en Savenay werd advies gevraagd aan de Vlaamsgezinde en in die tijd goed gekende dirigent en componist Arthur Meulemans, dirigent van de harmonie “Vreugd in Deugd” (de Dorissen) van Zussen. Op zijn voordracht werd zijn leerling muzikant en tevens onderdirigent van de harmonie "Vreugd in Deugd", Marcel Tans aangenomen als eerste dirigent.

Arthur Meulemans was geboren te Aarschot op 19 mei 1884. In 1914 vestigde hij zich in Tongeren waar hij aan het Koninklijk Atheneum muziek onderwees. Hij was in heel Vlaanderen bekend door het schrijven van operettes als “ De Viking” en “Adriaan Brouwer”en verder door meerdere symfonieën en klavierstukken, kamermuziek en vooral veel volksliederen In 1930 werd hij dirigent bij de Belgische radio en hij verhuisde naar Schaerbeek.

Zonder dralen gaf Marcel Tans zijn akkoord voor het leiden van de nieuwe harmonie. Een compleet gedroomde geboorte van een harmonie.

Op paasmaandag 1926, ter gelegenheid van de eremis van E.H. Bouveroux Mathieu, onze dorpsgenoot, kwam onze harmonie voor het eerst officieel naar buiten met een zestigtal spelende leden. Iedereen stond perplex dat zo een grote en mooie harmonie was ontstaan. De inzet van het rood pastoorke was ten volle gelukt en het werd door het bisdom met lede ogen aanvaard.

Om verdere vernederlandsing tegen te gaan moest Jan Kuypers al in 1928 Val-Meer verlaten.

Zijn opvolger, pastoor Jan Goossens, kreeg dan ook de opdracht om toe te zien op de verdere evolutie van onze vereniging binnen de parochie.

Na de tweede wereldoorlog werd dit goed zichtbaar toen pastoor Goossens, uit angst dat een gedeelte van onze werklieden voeling zou zoeken met het socialisme, met enkele oud-muzikanten van onze harmonie en een aantal andere dorpsgenoten een nieuwe muziekmaatschappij stichtte, "de verenigde werklieden”.

In 1927 was een toneelkring in het leven geroepen die “Kunst en Vermaak “gedoopt werd. Zo ging de naam van de oorspronkelijke zangvereniging niet verloren. In 1933 werd onze jaarlijks terugkerende Vlaamse Kermis voor het eerst uitgebreid met de oprichting van de wielerclub “Het Vliegend Wiel”.

Ons eerste harmonielokaal was in de Bolderstraat 182, bij de familie Hugo Palmans – Engels, later overgenomen door dochter Maria Palmans en haar echtgenoot Jozef Hamers. Tot 1 januari 1998 is dit ons lokaal gebleven, waar we op alle steun en medewerking konden rekenen. Het was de zaal “van de geel” in de volksmond door iedere Valmerenaar goed gekend. Vanaf dan vinden we een tijdelijk onderkomen, eerst in de parochiezaal, later in de gymzaal van de jongensschool aan de Grotestraat, totdat we op 23 mei 2003 onze nieuwe zaal eveneens aan de Grotestraat officieel konden openen.

In 1936 ter gelegenheid van de Rerum Novarum feesten, trok onze harmonie, samen met de zustermaatschappij “Vreugd in Deugd”onder leiding van Marcel Tans, in een gezamenlijke uitvoering door de straten van Hasselt.

In 1937 werd er op aanvraag van de lokale radio (Limburg en Hageland) in Loxbergen (gemeente Halen) een concert gegeven dat rechtstreeks werd uitgezonden. Wie een radio bezat (in Val-Meer toen een tiental) zat met buren en vrienden aan het toestel gekluisterd. Bij thuiskomst van de muzikanten volgde er een geestdriftige ontvangst. In het verenigingslokaal waren er vele sympathisanten samengekomen. Er werd nog menig glas geledigd en over de rijke ervaringen in de studio Loxbergen nagepraat. De harmonie was op haar sterkst.

Tot in1939 werd jaarlijks de Vlaamse Kermis georganiseerd.
In de grote feestweide van Vossen, die zich in 1926 uitstrekte vanaf café bij VO”, aan de Bampstraat, tot aan de Bolderstraat tegenover ons verenigingslokaal, verbond men vier tot zes grote boerenwagens met elkaar. Daar rond bond men takken en grote schermen die met gele rozen werden versierd.

Op dit “podium”speelde onze harmonie de Vlaamse Kermis in, met de” Vlaamse leeuw “ als openingsnummer.

Alle uitgenodigde muziekmaatschappijen trokken samen voor een optocht door het dorp. Aan de feestweide aangekomen werd door loting bepaald in welke volgorde de verschillende muziekmaatschappijen optraden.

Ook andere activiteiten waren aan de orde, zoals haan slaan, konijn dorsen en boom klimmen. (een paal van zeven tot acht meter hoog werd met bruine zeep ingesmeerd zodat het welhaast onmogelijk was om de top te bereiken. Wie de top toch haalde werd met een speciale prijs bedacht en de pret van de omstanders was niet te onderschatten.) Buiten het volksdansen was van dansen weinig of niets te merken; daarvoor zorgde de pastoor wel vanaf de preekstoel.

Jaarlijks reikte de feestvierende harmonie ook een speciale prijs uit voor de lokale duivenliefhebbers. Dit viel erg in de smaak want de duivensport vierde hoogtij. Deze traditie werd na de tweede wereldoorlog nog jaren voortgezet.

De wielerkoers met soms tien tot twintig eigen renners zorgde steeds voor veel jolijt, daar men er steeds op uit was om met de meest geestige zottigheden het publiek te vermaken.

Voor de gevel van het huis van Henri Rosias (het huis dat tegenwoordig wordt bewoond door zijn zoon, onze toneelmeester Sylvain Rosias), stond een enorme reus in hout die met zijn rechterduim naar de feestweide wees.

De oorlogsjaren en de nasleep ervan waren ook voor onze vereniging een donkere tijd. De oprichting van een derde muziekmaatschappij in een dorp met nauwelijks 1800 inwoners was daar niet vreemd aan.

Maar op 15 juli 1945 waren de donkere jaren voorbij. Het instrumentarium was goed verborgen gebleven voor de bezetter en het eerste publieke optreden vond plaats, nog steeds onder leiding van Marcel Tans bij gelegenheid van de priesterwijding van onze dorpsgenoot Sylvain Monard. In 1952 verleende koning Boudewijn (In de akte staat vermeld:"De Koninklijke prins ") onze harmonie het predicaat “Koninklijke Harmonie”.

Nadat Marcel Tans om gezondheidsredenen ontslag nam als dirigent, nam ons spelend lid Albert Verbist deze taak gedurende 4 jaren op zich.

Hierna was het Jean Steutelings, destijds klarinetleraar in de muziekacademie van Voeren, die ongeveer anderhalf jaar onze harmonie dirigeerde.

Henri Steegen nam het dirigeerstokje over en bleef ongeveer 2 jaar dirigent.
Julien Vandroogenbroeck uit Tongeren werd in 1978 aangeworven. Hij vertrok vanuit een absoluut dieptepunt met negentien muzikanten. Hij werd uiteindelijk gedurende meer dan15 jaar de grote bezieler van onze harmonie. Geïnspireerd door de moderne ritmische muziek wist hij iedereen te bekoren en zo onze harmonie nieuw leven in te blazen. Onze jeugdwerking draaide onder zijn leiding op volle toeren, geruggensteund door het Big Bandorkest geleid door Lambert Willems.

Op onze Vlaamse Kermis van 1994 vond Julien de tijd rijp om zijn plaats als spelend lid van de harmonie in te nemen en het dirigeerstokje door te geven aan Jean-Paul Hermans, toenmalig spelend lid en beroepsmusicus (saxofonist), met verschillende internationale onderscheidingen op zijn palmares.

Jean-Paul Hermans bouwde van 1994 tot 2012 met succes voort aan de vooruitgang van onze harmonie.

Intussen vocht Julien Vandroogenbroeck een verloren strijd tegen zijn ziekte. Het was met grote spijt in ons hart, dat we hem op 27 januari 2001, in de basiliek van Tongeren met onze voltallige harmonie ten grave hebben begeleid.

Hoe verging het de toneelkring “Kunst en vermaak?”
Na een lange onderbreking werd in 1986 een nieuw begin gemaakt onder impuls van Christiaen Pauly, Etienne Moors en Hypoliet Jans.

Op 4 en 12 januari werd de toneeltraditie in ere hersteld met de opvoering van “een beeld van een man”. Tot nu toe zijn er met veel succes meer dan twintig producties op de planken gezet onder de resp. regie van Jozef Jackers, An Vandenbosch, Ria Jans, Rene Meers en Sander Beusen.

Wellicht zijn de hoogte- en dieptepunten die ons bestaan hebben gekenmerkt de bouwstenen waarmee onze jeugd kan verdergaan om datgene, dat door een aantal gedreven dorpsgenoten in 1926 in het leven werd geroepen, voort te zetten naar een verre en mooie toekomst.


Historiek van de K.H. De KristeneGildebroeders (Heemlkring Falla-Meirs)


Terug naar de inhoudsopgave | Terug naar het hoofdmenu